Przygotowanie plik├│w do wykonania odbitek LAB

Postanowili┼Ťmy opisa─ç w miar─Ö przyst─Öpnie jak przygotowa─ç plik cyfrowy do przeniesienia na papier. W internetach kr─ů┼╝y na ten temat tyle r├│┼╝nych „urban legends”, ┼╝e naprawd─Ö mo┼╝na si─Ö przerazi─ç. Niestety najcz─Ö┼Ťciej pojawiaj─ů si─Ö opinie os├│b, kt├│re nie poradzi┼éy sobie z wyzwaniem i przewa┼╝nie ca┼éa wina spada na LAB. Nie mo┼╝na powiedzie─ç jednoznacznie, ┼╝e z┼éa odbitka┬á to nie wina laboranta albo ┼║le skonfigurowanej maszyny, ale – powiedzmy sobie szczerze – w wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w problem jest po stronie osoby oddaj─ůcej zdj─Öcia do przeniesienia na papier.

Od czego rozpocz─ů─ç proces przygotowania zdj─Ö─ç do LABu? Przede wszystkim najpierw trzeba zada─ç sobie troch─Ö trudu i poszuka─ç pracowni, kt├│ra daje gwarancj─Ö tego, ┼╝e ma poj─Öcie co robi. LAB├│w s─ů setki… mo┼╝e tysi─ůce. W┼Ťr├│d nich jest garstka, w kt├│rych pracuj─ů ludzie, kt├│rzy wiedz─ů co robi─ů, dlaczego robi─ů to tak a nie inaczej, wiedz─ů na jakim urz─ůdzeniu pracuj─ů, znaj─ů pe┼éne mo┼╝liwo┼Ťci tego urz─ůdzenia, wiedz─ů na jakich materia┼éach pracuj─ů i s─ů w stanie powiedzie─ç dlaczego na takich a nie innych. W┼Ťr├│d tej garstki jest jeszcze mniejsza garstka LAB├│w, w kt├│rych pracuj─ůce osoby, kt├│re mog─ů z Wami porozmawia─ç o zarz─ůdzaniu kolorem, o odpowiednim przygotowaniu zdj─Öcia do wykonania odbitki, lub udzieli─ç do┼Ť─ç precyzyjnych informacji o ca┼éym procesie na┼Ťwietlania na papier. Je┼Ťli odrzucicie wszystkie LABy, kt├│re nie rokuj─ů, i kt├│rych obs┼éuga ogranicza si─Ö do znajomo┼Ťci 3 guzik├│w,┬á to wyb├│r jest do┼Ť─ç prosty.

Je┼Ťli uda┼éo si─Ö wybra─ç odpowiedni LAB, trzeba rozpocz─ů─ç przygotowanie po swojej stronie.

Zanim przejdziemy do spraw trudniejszych, zaczniemy od najprostszej – monitor. ┼╗eby mie─ç jak─ůkolwiek kontrol─Ö nad ca┼éym procesem przygotowania zdj─Ö─ç do odbitek, MUSISZ dysponowa─ç oprofilowanym monitorem, albo mie─ç ca┼ékowit─ů pewno┼Ť─ç jak „oszukuje” Tw├│j monitor. Do czego jest potrzebne profilowanie? Temat jest tak szeroki, ┼╝e na rynku mo┼╝na znale┼║─ç pewnie tysi─ůce publikacji go dotycz─ůcych. W ekstremalnym skr├│cie – profilowanie monitora uporz─ůdkuje wy┼Ťwietlane przez niego kolory oraz ustawi w odpowiedni spos├│b jego jasno┼Ť─ç i skal─Ö od ┼Ťwiate┼é do cieni (od bia┼éego do czarnego). Nie wszystkie monitory nadaj─ů si─Ö do profilowania, ale ka┼╝dy, nawet najs┼éabszy, po takim procesie b─Ödzie lepszy ni┼╝ wyj─Öty prosto z pude┼éka.S┼éabo pod wzgl─Ödem wy┼Ťwietlanych kolor├│w wypadaj─ů monitory w laptopach. Mo┼╝na pokusi─ç si─Ö o stwierdzenie, ┼╝e zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç jest niebieska (w sensie – wy┼Ťwietlaj─ů z niebiesk─ů dominant─ů) i je┼Ťli przy przygotowaniu zdj─Ö─ç nie we┼║mie si─Ö na to poprawki to odbitki wyjd─ů takie sobie. S─ů oczywi┼Ťcie laptopy, na kt├│rych mo┼╝na ┼Ťmia┼éo przygotowa─ç zdj─Öcia, ale…┬á to g├│rna p├│┼éka cenowa tych urz─ůdze┼ä.

Je┼Ťli nie masz mo┼╝liwo┼Ťci oprofilowania monitora prawid┼éowo, trzeba to zrobi─ç metod─ů cha┼éupnicz─ů. Przedstawia si─Ö ona w spos├│b nast─Öpuj─ůcy:

1. Wy┼Ťwietl bia┼éy ekran. Mo┼╝esz stworzy─ç JPG w kolorze bia┼éym i wy┼Ťwietli─ç go na pe┼énym ekranie. Teraz we┼║ kartk─Ö bia┼éego papieru A4 i przy┼é├│┼╝ z boku monitora. Je┼Ťli si─Ö uda┼éo, to teraz ustaw jasno┼Ť─ç monitora w taki spos├│b, aby nie ┼Ťwieci┼é ja┼Ťniej ni┼╝ jasno┼Ť─ç kartki obok. Prawdopodobnie trzeba b─Ödzie bardzo mocno go przyciemni─ç. Wa┼╝ne jest, ┼╝eby przy tej operacji zadba─ç o przyzwoite ┼Ťwiat┼éo. Nie powinno si─Ö przygotowywa─ç zdj─Ö─ç w zaciemnionym pomieszczeniu.

2. Kolor. Praktycznie ka┼╝dy sterownik grafiki w komputerze ma mo┼╝liwo┼Ť─ç edycji kolor├│w. Zam├│w – np u nas – odbitk─Ö referencyjn─ů. Przy pomocy suwak├│w dla kolor├│w R, G i B ustaw monitor tak, aby w miar─Ö odpowiada┼é kolorom, kt├│re widzisz na odbitce. To nie jest dobre.
Podkre┼Ťlamy, ┼╝e jest to metoda por├│wnywalna do prostowania b┼éotnika imad┼éem, ale jest nadzieja, ┼╝e uda si─Ö troszk─Ö poprawi─ç to co wy┼Ťwietla monitor. Zdecydowanie nie polecamy jej stosowa─ç. Chyba lepiej nauczy─ç si─Ö jak „oszukuje monitor” w por├│wnaniu do tego co uzyskamy na odbitce ni┼╝ majstrowa─ç przy kolorach samemu.

Podsumowuj─ůc – nale┼╝y porz─ůdnie skalibrowa─ç monitor.

Ok, przygotowali┼Ťmy jako tako warsztat. Przejdziemy teraz do przygotowania pliku do wykonania odbitek. Potrzebny b─Ödzie jaki┼Ť program do edycji grafiki. Jest ich mn├│stwo. Od popularnych i niestety bardzo drogich do r├│┼╝nych opcji bezp┼éatnych, nawet w wersji online – dzia┼éaj─ůcych pod przegl─ůdark─ů internetow─ů.

Fotografowie profesjonalni wiedz─ů co nale┼╝y zrobi─ç, ┼╝eby zdj─Öcie by┼éo poprawne. Je┼Ťli kto┼Ť nie ma przygotowania w zakresie edycji grafiki proponujemy zrobi─ç dwie do┼Ť─ç proste rzeczy:

1. Ustawi─ç odpowiedni─ů jasno┼Ť─ç zdj─Öcia i ewentualnie skorygowa─ç kontrast.

2. Ustawi─ç poprawne kolory przy pomocy edycji balansu bieli. Nawet je┼Ťli zdj─Öcie zosta┼éo zarejestrowane w formacie JPG, to te dwa magiczne suwaczki mog─ů znacznie poprawi─ç jego wygl─ůd. Przyk┼éad – zdj─Öcie portretowe zrobione w cieniu z obiektami o┼Ťwietlonymi s┼éo┼äcem w tle, b─Öd─ů bardzo niebieskie na pierwszym planie. Twarz b─Ödzie sina, poniewa┼╝ aparat ustawi┼é balans bieli na ┼Ťwiat┼éo dominuj─ůce. Mo┼╝na to skorygowa─ç przy pomocy edycji balansu bieli, przesuwaj─ůc suwak w ciep┼é─ů stron─Ö. Ile? Kwestia gustu. Podobnie jak z jasno┼Ťci─ů.

Dlaczego polecamy robi─ç takie korekcje we w┼éasnym zakresie? Poniewa┼╝ tak przygotowane zdj─Öcia otwieraj─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç oprofilowania plik├│w przed na┼Ťwietleniem (o tym dalej). Mo┼╝emy wprowadzi─ç korekcj─Ö przy na┼Ťwietlaniu odbitek i uzyskamy dobry efekt, ale ka┼╝da korekcja wykonana przez nas wyklucza mo┼╝liwo┼Ť─ç na┼Ťwietlenia odbitek z profilem koloru dla wybranego papieru.

Kadrowanie / formatowanie.

Wi─Ökszo┼Ť─ç standardowych format├│w zdj─Ö─ç jest dostosowanych do popularnych proporcji klatki negatywu lub matrycy w aparacie. Nie zag┼é─Öbiaj─ůc si─Ö bardzo w szczeg├│┼éy:
– najbardziej popularna proporcja 3:2 – odpowiada proporcjom klatki negatywu typ 135.;stosowana jest r├│wnie┼╝ w wi─Ökszo┼Ťci lustrzanek cyfrowych.
– r├│wnie popularna proporcja 4:3 – stosowana w aparatach kompaktowych, telefonach itp.
– mniej popularna proporcja 16:9 – stosowana g┼é├│wnie w video
– i kwadraty czyli 1:1.

Standardowe formaty odbitek s─ů w wi─Ökszo┼Ťci przystosowane do proporcji bok├│w 3:2 – (np 10×15 ([2]x5 na [3]x5). Oznacza to, ┼╝e je┼Ťli pliki b─Öd─ů w proporcjach 4:3 to nijak nie da si─Ö ich w ca┼éo┼Ťci zmie┼Ťci─ç na papierze o proporcjach 3:2 bez utraty fragmentu kadru. 4:3 jest bardziej kwadratowe, natomiast 3:2 bardziej prostok─ůtne.
Problemu nie ma ┼╝adnego, je┼Ťli Tw├│j aparat posiada matryce o proporcjach bok├│w 3:2 lub je┼Ťli fotografujesz na filmie. Je┼Ťli nie…

Wyj┼Ťcia s─ů 4, przy czym jedno jest absurdalne i zdecydowanie nie nale┼╝y go stosowa─ç.

1. Na┼Ťwietlanie odbitek w trybie FILL IN. Polega na tym, ┼╝e zdj─Öcie zostaje na┼Ťwietlone w taki spos├│b, ┼╝e skrajne cz─Ö┼Ťci u g├│rze i na dole zdj─Öcia zostaj─ů obci─Öte. W praktyce nie jest to du┼╝o ale je┼Ťli kto┼Ť fotografuje bardzo ┼Ťwiadomie i komponuje kadr w najdrobniejszych detalach – takie ci─Öcie mo┼╝e okaza─ç si─Ö niedopuszczalne. Maszyna LAB sama kadruje takie zdj─Öcie i obcina tyle samo z g├│ry i z do┼éu kadru.

2. Opcja druga to na┼Ťwietlenie odbitek w trybie FIT IN. Polega na tym, ┼╝e na wybranym papierze zostaje na┼Ťwietlony ca┼éy kadr, natomiast r├│┼╝nica wynikaj─ůca z proporcji bok├│w, zostanie niena┼Ťwietlona. Oznacza to, ┼╝e po bokach kadru zostan─ů bia┼ée paski na odbitce. No bo jako┼Ť musimy wstawi─ç prawie kwadrat w prostok─ůt.

3. Trzecia mo┼╝liwo┼Ť─ç to przekadrowanie zdj─Ö─ç we w┼éasnym zakresie. Owszem, nadal wymaga to po┼Ťwi─Öcenia cz─Ö┼Ťci kadru, ale tym razem masz pe┼én─ů kontrol─Ö nad tym co b─Ödzie na odbitce a co si─Ö nie zmie┼Ťci. Wi─Ökszo┼Ť─ç program├│w komputerowych i tabletowo-smartfonowych udost─Öpnia tak─ů opcj─Ö.

4. Opcja z┼éa, ale z reporterskiego obowi─ůzku napiszemy zdanie. Niestety pojawiaj─ů si─Ö takie prace. Ot├│┼╝ mo┼╝na przeskalowa─ç zdj─Öcie bez zachowania proporcji bok├│w i dostosowa─ç „na si┼é─Ö” do formatu papieru. Skutki s─ů oczywiste. Je┼Ťli kto┼Ť zrobi zdj─Öcie zachodu s┼éo┼äca na pla┼╝y, to paskudny efekt rozci─ůgni─Öcia mo┼╝e by─ç niezauwa┼╝alny, lecz je┼Ťli zrobisz portret pi─Öknej dziewczynie, to zdecydowanie obrazi si─Ö jak zobaczy, ┼╝e na odbitce przyby┼éo jej 15kg. ­čśë

Na pewno kojarzysz temat. Jak pojawi┼éy si─Ö na rynku telewizory panoramiczne a obraz transmitowany przez TV nie by┼é jeszcze dostosowany, to we wszystkich domach mo┼╝na by┼éo ogl─ůda─ç w TV porozci─ůganych kosmit├│w, bo u┼╝ytkownicy wymuszali dopasowanie obrazu do rozmiaru ekranu. Jak my ogl─ůdali┼Ťmy w poprawnych proporcjach z czarnymi pasami po bokach to uwa┼╝ani byli┼Ťmy za ludzi nieo┼Ťwieconych, kt├│rzy nie zaznali dobra wsp├│┼éczesnej technologii. Trudno.

5. Ha! Niespodzianka! Nasz LAB jest fajny i oferuje formaty dostosowane do wszystkich proporcji matryc i film├│w. Masz matryce 4:3 – nie ma problemu, na┼Ťwietlimy 152×114. Masz film 6:7? Co za problem, na┼Ťwietlimy 203×254. No ale… pewnie nie wsz─Ödzie jest tak fajnie.

Ok, mamy za sob─ů proporcje bok├│w. Czyli – mamy poprawne zdj─Öcie, rozja┼Ťnione, kolory ustawione, odpowiednio przekadrowane… co dalej?

Dalej trzeba dostosowa─ç wielko┼Ť─ç pliku. Ten akapit jest dla detalist├│w, kt├│rzy dopatruj─ů si─Ö ka┼╝dego szczeg├│┼éu na swojej odbitce. Je┼Ťli nie zale┼╝y Ci na takich opcjach, mo┼╝esz ┼Ťmia┼éo pomin─ů─ç ten fragment. Bardziej jest on przydatny dla fotograf├│w zaawansowanych. Do tego procesu potrzebne jest te┼╝ narz─Ödzie (program), kt├│re udost─Öpnia mo┼╝liwo┼Ť─ç zmiany rozmiaru obrazu.

Maszyna LAB na┼Ťwietla odbitki w 300dpi. Jest to warto┼Ť─ç, kt├│r─ů powinno si─Ö zachowa─ç przy zmianie rozmiaru pliku, ┼╝eby przy na┼Ťwietlaniu na papier maszyna w ┼╝aden spos├│b nie ingerowa┼éa w skalowanie pliku. Pliki pnale┼╝y przeskalowa─ç do wybranego rozmiaru papieru.

Jak to zrobi─ç? Je┼Ťli chcesz zrobi─ç odbitk─Ö 15x23cm, to nie ma potrzeby przysy┼éania nam pe┼énego pliku. Owszem, te┼╝ zrobimy pi─Ökn─ů odbitk─Ö, ale proces skalowania do odpowiedniego formatu przejmuje maszyna. Zrobi to doskonale, ale skoro mo┼╝na lepiej to trzeba z tego korzysta─ç.

Przeskaluj plik do formatu 15×23 (152x228mm), czyli zmie┼ä rozmiar pliku wpisuj─ůc rozmiar jednego z bok├│w w milimetrach. Rozmiar drugiego boku powinien dostosowa─ç si─Ö automatycznie. I ju┼╝. Pami─Ötaj tylko o 300dpi. Po przeskalowaniu mo┼╝na plik troch─Ö wyostrzy─ç. Gotowe.

Wszystko? Nie. Zarz─ůdzaj kolorem. Ta cz─Ö┼Ť─ç przygotowania pliku jest zdecydowanie dla ┼Ťwiadomych fotograf├│w, kt├│rzy wiedz─ů o co chodzi i jak do tego si─Ö zabra─ç. Wszystkim, dla kt├│rych poj─Öcie „profile koloru” jest r├│wnoznaczne z podr├│┼╝─ů na Marsa, zdecydowanie zalecamy pomini─Öcie tego akapitu. (dalej ju┼╝ b─Ödzie tylko podsumowanie… uff ­čśë )

Ca┼éy proces tworzenia, obr├│bki i druku zdj─Öcia powinien odbywa─ç si─Ö ze ┼Ťwiadomo┼Ťci─ů zarz─ůdzania kolorem. Czyli zdj─Öcie wykonane┬á w RAW, edycja w szerokiej przestrzeni barwnej, eksport do pliku w szerokiej przestrzeni (Adobe RGB, ProphotoRGB), skalowanie, ostrzenie, konwertowanie do profilu wybranego papieru i wreszcie zapis gotowego pliku z profilem papieru na kt├│rym b─Ödzie na┼Ťwietlony czy drukowany.

Profil koloru jest informacj─ů o mo┼╝liwo┼Ťciach maszyny w po┼é─ůczeniu z papierem na kt├│rym b─Ödzie drukowane albo na┼Ťwietlane zdj─Öcie. Je┼Ťli zdj─Öcie b─Ödzie mia┼éo „pod┼é─ůczony” odpowiedni profil i odpowiednio ustawimy maszyn─Ö drukuj─ůc─ů, b─Ödzie wykonane bez jakiejkolwiek ingerencji urz─ůdzenia w kolor. Je┼Ťli mamy dobrze oprofilowany monitor, to na wydruku powinni┼Ťmy uzyska─ç dok┼éadnie to, co widzimy na monitorze. Trzeba pami─Öta─ç, ┼╝e na komputerze musimy zrobi─ç symulacj─Ö wydruku, tzw. softproof. Program, korzystaj─ůc z informacji zawartej w profilu wy┼Ťwietli na monitorze zdj─Öcie z uwzgl─Ödnieniem jasno┼Ťci i koloru pod┼éo┼╝a (kolor pod┼éo┼╝a – papier jest bia┼éy, ale mo┼╝e mie─ç r├│┼╝ne odcienie – od ciep┼éego do ch┼éodnego a┼╝ wydaj─ůcego si─Ö niebieskim, je┼Ťli by┼é mocno wybielany chemicznie).

To daje nam pogl─ůd na to, jak powinna wygl─ůda─ç nasza odbitka lub wydruk. Owszem, papier ogl─ůdamy w innym ┼Ťwietle ni┼╝ ┼Ťwieci nasz monitor. Monitor kalibruje si─Ö do wzorca 6500K a wydruk ogl─ůdamy przewa┼╝nie w ┼Ťwietle znacznie cieplejszym. Odbi├│r zdj─Öcia na papierze b─Ödzie znacznie przyjemniejszy ni┼╝ to co poka┼╝e nam monitor.

Gotowy plik konwertujemy do profilu wybranego papieru. Przestrze┼ä barwna maszyny LAB nie jest tak szeroka jak wydruk├│w na papierach fineART, ale je┼Ťli LAB jest dobry i prawid┼éowo skonfigurowany i oprofilowany, to mo┼╝na uzyska─ç kolory zbli┼╝one do AdobeRGB a w niekt├│rych zakresach kolor├│w – nawet wykraczaj─ůce ponad t─Ö przestrze┼ä. I w┼éa┼Ťnie dlatego warto pracowa─ç przy zdj─Öciach w mo┼╝liwie szerokiej przestrzeni. Wtedy mamy gwarancj─Ö, ┼╝e praktycznie nie utracimy nic z tego, co zarejestrowa┼é nasz aparat.

Czy jest zatem sens profilowania plik├│w na┼Ťwietlonych i edytowanych w sRGB? Naszym zdaniem zdecydowanie tak. Maszyna LAB interpretuje kolory dobrze, ale na pewno nie tak dobrze jak przygotowany profil dla konkretnego papieru. I ┼╝eby by┼éo jasne… nie s─ů to r├│┼╝nice o charakterze laboratoryjnym albo aptekarskim. S─ů widoczne go┼éym okiem. Nawet dla laika w tym temacie.

I co┼Ť jeszcze? Chyba ju┼╝ nie. Je┼Ťli uda┼éo si─Ö Wam przebrn─ů─ç przez t─Ö kr├│tk─ů i skondensowan─ů instrukcj─Ö, odbieranie odbitek z LABu ju┼╝ nigdy nie b─Ödzie dla Was niespodziank─ů. Otrzymacie dok┼éadnie to, co widzieli┼Ťcie na monitorze. Z jedn─ů r├│┼╝nic─ů. Papier zawsze rozk┼éada na ┼éopatki monitor. Trzymasz w d┼éoniach zmaterializowane zdj─Öcie. Nie jaki┼Ť wirtualny obraz na monitorze. To tak jak trzyma─ç na r─Ökach ma┼ée dziecko, kt├│re co┼Ť tam po swojemy gada, u┼Ťmiecha si─Ö i przebiera r─ůczkami i n├│┼╝kami… ­čśë

I g┼é├│wna wygrana – satysfakcja z tego, ┼╝e ca┼éy Tw├│j wysi┼éek, edycja zdj─Öcia, czas na to po┼Ťwi─Öcony doprowadzi┼é do ko┼äcowego efektu, jaki by┼é zamierzony. Nic nie zosta┼éo pozostawione przypadkowi.
Mimo, ┼╝e robimy zdj─Öcia tyle lat, to ka┼╝da praca przeniesiona na papier i zdj─Öta z sortera maszyny w postaci odbitek, wywo┼éuje szyderczy u┼Ťmieszek, b─Öd─ůcy efektem dumy i pe┼énego zadowolenia z tego co zobaczymy… czego i Wam bardzo ┼╝yczymy. ­čśë